PERİYODİK TABLO HAKKINDA BİLGİLER
PERİYODİK TABLO HAKKINDA BİLGİLER
19.
yüzyıl başlarında kimyasal çözümleme yöntemlerinde hızlı gelişmeler
elementlerin ve bileşiklerin fiziksel ve kimyasal özelliklerine ilişkin çok
geniş bir bilgi birikimine neden oldu. Bunun sonucunda bilim adamları
elementler için çeşitli sınıflandırma sistemleri bulmaya çalıştılar. Rus
kimyacı Dimitriy İvanoviç Mendeleyev 1860'larda elementlerin özellikleri
arasındaki ilişkileri ayrıntılı olarak araştırmaya başladı ; 1869'da,
elementlerin artan atom ağırlıklarına göre dizildiklerinde özelliklerinin de
periyodik olarak değiştiğini ifade eden periyodik yasayı geliştirdi ve
gözlemlediği bağlantıları sergilemek için bir periyodik tablo hazırladı. Alman
kimyacı Lothar Meyer de, Mendeleyev'den bağımsız olarak hemen hemen aynı
zamanda benzer bir sınıflandırma yöntemi geliştirdi.
Mendeleyev'in
periyodik tablosu o güne değin tek başına incelenmiş kimyasal bağlantıların pek
çoğunun birlikte gözlemlenmesini de olanaklı kıldı. Ama bu sistem önceleri pek
kabul görmedi. Mendeleyev tablosunda bazı boşluklar bıraktı ve bu yerlerin
henüz bulunmamış elementlerle doldurulacağını ön gördü. Gerçekten de bunu
izleyen 20 yıl içinde skandiyum, galyum ve germanyum elementleri bulunarak
boşluklar doldurulmaya başlandı.
Mendeleyev'in
hazırladığı ilk periyodik tablo 17 grup (sütun) ile 7 periyottan oluşuyordu ;
periyotlardan, potasyumdan broma ve rubidyumdan iyoda kadar olan elementlerin
sıralandığı ikisi tümüyle doluydu ; bunun üstünde, her birinde 7 element
bulunan (lityumdan flüora ve sodyumdan klora) iki kısmen dolu periyot ile
altında üç boş periyot bulunuyordu. Mendeleyev 1871 de tablosunu yeniden
düzenledi ve 17 elementin yerini (doğru biçimde) değiştirdi. Daha sonra Lothar
Meyer ile birlikte, uzun periyotların her birinin 7 elementlik iki periyoda
ayrıldığı ve 8. gruba demir, kobalt, nikel gibi üç merkezi elementin
yerleştirildiği 8 sütunluk yeni bir tablo hazırladı.
Lord
Rayleigh (Jonh William Strutt) ve Sir William Ramsay'in 1894 den başlayarak
soygazlar olarak anılan helyum, neon, argon, kripton, radon ve ksenonu
bulmalarından sonra, Mendeleyev ve öbür kimyacılar periyodik tabloya yeni bir
"sıfır" grubunun eklenmesini önerdiler ve sıfırdan sekize kadar olan
grupların yer aldığı kısa periyotlu tabloyu geliştirdiler. Bu tablo 1930'lara
değin kullanıldı.
Daha
sonraları elementlerin atom ağırlıkları yeniden belirlenip periyodik tabloda
düzeltmeler yapıldıysa da, Mendeleyev ile Meyer'in 1871 deki tablolarında
özelliklerine bakılarak yerleştirilmiş olan bazı elementlerin bu yerleri, atom
ağarlıklarına göre dizilme düzenine uymuyordu. Örneğin argon - potasyum, kobalt
- nikel ve tellür - iyot çiftlerinde, birinci elementlerin atom ağırlıkları
daha büyük olmakla birlikte periyodik sistemdeki konumları ikinci elementlerden
önce geliyordu. Bu tutarsızlık atom yapısının iyice anlaşılmasından sonra
çözümlendi.
Yaklaşık
1910'da Sir Ernest Rutherford'un ağır atom çekirdeklerin- den alfa parçacıkları
saçılımı üzerine yaptığı deneyler sonucunda çekirdek elektrik yükü kavramı
geliştirildi. Çekirdek elektrik yükünü elektron yüküne oranı kabaca atom
ağırlığının yarısı kadardı. A. van den Broek
1911'de, atom numarası olarak tanımlanan bu niceliğin elementin
periyodik sistemindeki sıra numarası olarak kabul edilebileceği görüşünü ortaya
attı. Bu öneri H.G.J. Moseley'in pek çok elementin özgün X ışını tayf çizgi-
lerinin dalga boylarını ölçmesiyle doğrulandı. Bundan sonra elementler
periyodik tabloda artan atom numaralarına göre sıralanmaya başladı. Periyodik
sistem, Bohr'un 1913'te başlattığı atomların elektron yapıları ve tayfın kuvantum
kuramı üzerindeki çalışmalarla açıklığa kavuştu.
Periyotlar. Periyodik sistemin bugün kullanılan uzun
Periyotlu biçiminde, doğal olarak bulunmuş ya da yapay yolla elde edilmiş olan
107 element artan atom numaralarına göre yedi yatay periyotta sıralanır ;
lantandan (atom numarası 57) lütesyuma (71) kadar uzanan lantanitler dizisi ile
aktinyumdan (89) lavrensiyuma (103) aktinitler dizisi bu periyotların altında
ayrıca sıralanır. Periyotların uzunlukları farklıdır. İlk periyot hidrojen
periyodudur. Ve burada hidrojen (1) ile helyum (21) yer alır. Bunun ardından
her birinde 8 element bulunan iki kısa periyot uzanır. Birinci kısa periyotta
lityumdan (3) neona (10) kadar olan elementler, ikinci kısa periyotta ise
sodyumdan (11) argona (18) kadar olan elementler yer alır. Bunları, her birinde
18 elementin bulunduğu iki uzun periyot izler. Birinci uzun periyotta
potasyumdan (19) kriptona (36), ikinci uzun periyotta rubidyumdan (37) ksenona
(54) kadar olan elementler bulunur. Sezyumdan (55) radona (86) kadar uzanan 32 elementlik çok
uzun altıncı periyot, lantanitlerin ayrı tutulmasıyla 18 sütunda toplanmıştır
ve özellikleri birinci ve ikinci uzun periyottaki elementlerinkine çok benzeyen
elementler bu elementlerin altında yer alır. 32 elementlik en son uzun periyot
tamamlanmamıştır. Bu periyot ikinci en uzun periyottur ve atom numarası 118
olan elementlerle tamamlanacaktır.
Gruplar. Helyum, neon, argon, kripton, ksenon ve
radondan oluşan altı soy gaz, tümüyle dolu altı periyodun sonunda yer alır ve
bunlar periyodik sistemin 0 grubunu oluştururlar. Lityumdan flüora ve sodyumdan
klora kadar uzanan ikinci ve üçüncü periyottaki yedişer element ise sırasıyla
I., II., III., IV., V., VI., VII. grupları oluştururlar. Dördüncü periyotta yer
alan, potasyumdan broma kadar sıralanan 17 elementin özellikleri farklıdır.
Bunların periyodik sistemde 17 alt grup oluşturdukları düşünülebilir, ama bu
elementler geleneksel olarak 15 alt grupta toplanırlar ve demir, kobalt, nikel
ve bundan sonraki periyotta benzer özellikte olan elementler tek bir grupta,
VIII. Grupta yer alırlar. Potasyumdan (19) manganeze (25) kadar olan elementler
sırasıyla Ia, IIa, IIIa, IVa, Va, VIa, VIIa alt gruplarında, bakırdan (29)
broma (35) kadar olan elementler de Ib, IIb, IIIb, IVb, Vb, VIb, VIIb, alt
gruplarında toplanırlar.
I.
grup alkali metaller grubudur ; lityum ve sodyumun yanı sıra potasyumdan
fransiyuma kadar inen metalleri kapsayan bu grup, farklı özelliklere sahip Ib
grubu metallerini içermez. Aynı biçimde, berilyumdan radyuma kadar inen
elementleri kapsayan II. grup toprak alkali metallerdir ve IIb grubundaki
elementleri kapsamaz. III. grubu oluşturan bor grubu elementlerinin
özellikleri, IIIa grubunun mu yoksa IIIb grubunun mu, bu grupta yer alacağı
sorusuna kesin bir yanıt getirmez, ama çoğunlukla IIIa grubu elementleri bor
grubu olarak düşünülür. IV. grubu karbon grubu elementleri oluşturur ; bu grup
silisyum, kalay, kurşun, gibi elementleri kapsar. Azot grubu elementleri V.
grupta toplanmışlardır. VI. grup oksijen grubu elementlerinden, VII. grup ise
halojenlerden oluşur.
Hidrojen
elementi bazı tablolarda Ia grubunda gösterilmekle birlikte kimyasal
özellikleri alkali metallere ya da halojenlere çok benzemez ve elementler
arasında benzersiz özelliklere sahip tek elementtir. Bu nedenle hiç bir grubun
kapsamında değildir.
Uzun
periyotların (4., 5. Ve 6. periyotlar) orta bölümünde yer alan IIIb, IVb, Vb,
VIIb, Ib gruplarındaki ve VIII. gruptaki 56 elemente geçiş elementleri denir.
Bir
Periyotta Soldan Sağa Doğru Gidildikçe ;
a)
Atom
no, kütle no, proton sayısı, atom kütlesi, nötron sayısı, elektron sayısı,
değerlik elektron sayısı artar.
b)
Atom
çapı ve hacmi küçülür.
c)
İyonlaşma
enerjisi artar.
d)
Elektron
ilgisi ve elektronegatifliği artar. (8A hariç)
e)
Elementlerin
metal özelliği azalır, ametal özelliği artar. (8A hariç)
f)
Elementlerin
oksitlerinin ve hidroksitlerinin baz özelliği azalır, asitlik özellik artar.
(8A hariç)
g)
Elementlerin
indirgen özelliği azalır, yükseltgen özelliği artar. (8A hariç)
Bir
Grupta Yukarıdan Aşağıya Doğru İnildikçe ;
a)
Proton
sayısı, nötron sayısı, elektron sayısı, çekirdek yükü, Atom no, Kütle no artar.
b)
Atom
çapı ve hacmi büyür.
c)
Değerlik
elektron sayısı değişmez.
d)
İyonlaşma
enerjisi, elektron ilgisi ve elektronegatiflik azalır.
e)
Elementlerin
metal özelliği artar, ametal özelliği azalır.
f)
Elementlerin,
oksitlerin ve hidroksitlerin baz özelliği artar, asit özelliği azalır.
g)
Elementlerin
indirgen özelliği artar, yükseltgen özelliği azalır.
PERİYODİK TABLO HAKKINDA BİLGİLER PERİYODİK CETVEL HAKKINDA BİLGİLER Periyodik cetvelde Grupta Yukarıdan Aşağıya Doğru İnildikçe değişen özellikler Periyodik cetvelde Periyotta Soldan Sağa Doğru Gidildikçe değişen özellikler Periyotlar periyodik gruplar
2012-05-08 tarihinde Dosyabak.com tarafından DersNotları FenveTeknoloji Kimya kategorisine eklenen bu içerik toplam 15739 kez ve en son 2026-05-19 20:22:16 tarihinde görüntülenmiş.